Cũng như rộng rãi danh nhân khác, Cao Bá Quát đã bị trần giới gán ghép cho các chuyện xét ra đầy đủ là ngụy tạo, ngay tiểu sử của ông cũng ko minh bạch.
1- Cao Bá Quát sinh năm nào?
Theo luật bảo hiểm xã hội mới nhất, Cao Bá Quát là dân ngụ cư ở Thăng Long nhưng quê ở làng Phú Thị, huyện Gia Lâm, Kinh Bắc (Bắc Ninh), phương pháp Hà Nội 17 cây số về phía đông
Theo luật bảo hiểm xã hội mới nhất, phổ quát sách viết về Cao Bá Quát đánh dấu hỏi lúc nói tới năm sinh của ông, sở hữu người phỏng đoán ông sinh năm 1800 nhưng không cho biết dựa vào đâu. Sở Cuồng, lãng tử đều nhắc ông đỗ Cử nhân năm 14 tuổi. Ai cũng biết ông đỗ khoa 1831, vậy ông sinh năm 1831 – 14 = 1817 ?
Song ví như căn cứ vào bài “Thiên cư thuyết” (Câu chuyện dời nhà) của ông ta sở hữu thể tính ra được hơi chính xác nhờ hai câu trong bài: “Mùa thu năm ngoái, sau lúc chiếm được tên trên bảng, định dời nhà đi nơi khác…” và “Tuổi ta mới ngoài 2 kỷ mà non sông thành quách cũ đã thay đổi ba lần…” (1). Cao Bá Quát “chiếm được tên trên vảng” năm 1831, vậy thì bài “Thiên cư…” đựợc viết vào năm sau nghĩa là 1831+1 = 1832. Lúc ấy Cao Bá Quát “mới ngoài 2 kỷ”, mỗi kỷ là 12 năm, “ngoài hai kỷ” tức là hai x 12 = ngoài 24 tuổi. Vậy thì Cao Bá Quát sinh vào khoảng:
1832 – 24 = 1808
Tôi đề cập “vào khoảng” vì hai chữ “mới ngoài” không cho biết đích xác là bao nhiêu năm, thứ trợ thời xưa tính theo âm lịch nên cuối năm âm có thể lấn sang đầu năm dương lịch. Dù sao thì năm sinh của Cao Bá Quát cũng không thể là 1800 hay 1817.
hiện nay năm 1808 được chính thức coi là năm sinh của Cao Bá Quát, Hà nội vừa làm cho lễ kỷ niệm 200 năm sinh của Cao Bá Quát (1808-2008).
2- tên tự và tên hiệu
Theo luật bảo hiểm xã hội mới nhất, Cao Bá Quát là em sinh đôi mang Cao Bá Đạt, sinh ra sau nhưng không chịu gọi Đạt bằng anh viện cớ trong bụng mẹ mình ngồi trên nên sinh sau (2). Cụ thân sinh ra 2 ông tên là Cao văn Chiếu (Chiến ?) vốn là một cụ Đồ nho, đã đặt tên những con theo 1 điển tích trong Luận Ngữ: “Lúc triều đại nhà Chu mới lập, mang phổ quát hiền tài giúp. Một nhà với bốn cặp sinh đôi là Bá Đạt-Bá Quát, Trọng Đột-Trọng Hốt, Thúc Dạ-Thúc Hạ và Quý Tùy-Quý Oa đều là hiền sĩ” (3). Cụ Đồ Cao đặt tên 2 con là Bá Đạt, Bá Quát ngụ ý mong cả hai sau này cùng thành những bậc hiền tài, giúp vua trị nước. Tên Chu Thần (bầy tôi nhà Chu) của Cao Bá Quát cộng chung 1 ý đấy.
Cao Bá Quát có đến ba tên khác nhau vừa là tên tự vừa là tên hiệu: Chu Thần, Mẫn Hiên và Cúc các con phố, song có sách nhắc Chu Thần là tự của ông, sách khác lại cho ấy là hiệu của ông. Căn cứ vào 1 số sách và tự vị (4) thì Hiệu là “Danh hiệu” “Bút hiệu” do đương sự tự đặt lấy, gói ghém ý nguyện ở trong; Tự là tên tự Hán, qua tên chữ người ta liên tưởng được tên chính. Chu Thần có nghĩa “bầy tôi nhà Chu” đúng là tên chữ của Cao Bá Quát. Thơ văn Cao Bá Quát, Danh nhân lịch sử Việt Nam đều chép tự của ông là Chu Thần, hiệu Cúc trục đường, bút hiệu là Mẫn Hiên.
3- học vấn
Cao Bá Quát nổi danh “văn hay chữ tốt”, kể tới ông ko người nào không nhớ đến 2 câu :
“Thần Siêu (Nguyễn văn Siêu), Thánh Quát”
và :
“Văn như Siêu, Quát vô Tiền Hán,
Thi đáo Tùng (Tùng Thiện Vương), Tuy (Tuy Lý Vương) thất hưng vượng Đường”
tục truyền của vua Tự Đức ngụ ý ca tụng văn thơ hai ông Siêu, Quát vượt Anh chị Hán, nhà các con phố (5).
Ngay trong khoảng nhỏ 2 anh em ông Quát đều sở hữu tiếng học giỏi, 14 tuổi đã biết làm cho đủ mọi thể văn bài trường ốc và thi Hạch (6) ông Quát đã đỗ Thủ khoa. Tục truyền kỳ thi Hạch đó hai anh em ông còn quá trẻ, đầu còn để trái đào, nhưng lại làm cho xong văn bài trước nhất, cổng trường còn đóng chưa được phép ra về bèn rủ nhau đá cầu đợi giờ mở cổng. Quan trường thấy lạ, gọi lại hỏi rồi ra 1 vế đối để thử tài :
Nhất bào song sinh, nan vi huynh nan vi đệ
(một bọc sinh đôi, khó biết ai là anh ai là em)
Quát đối :
Thiên vận tải nhất ngộ, hữu thị quân, hữu thị thần
(nghìn năm mới gập 1 lần, sở hữu vua thế nên mới mang bầy tôi như thế)
Vì câu trên trỏ vào 2 anh em ông nên câu dưới sở hữu thể hiểu là ông Quát mà làm vua thì ông Đạt khiến bầy tôi. Quan trường lấy khiến cho kinh dị, sai mở cổng cho hai anh em ông về trước.
Theo Trúc Khê Ngô văn Triện kỳ thi Hạch đó diễn ra ở Bắc Ninh, đầu đề bài thơ là “Thiếu niên anh tuấn” Quát khiến cho bài rất hay nhưng hai câu cuối thất niêm, các bài khác cũng tuyệt vời, quan trường không câu nệ, cố chấp, vẫn cho đỗ Đầu Xứ (7).
Vì ông tuổi trẻ đỗ sớm nên mắc tật kiêu ngạo. Để chứng tỏ tính tình kiêu căng của ông, người ta thường kể ông từng tuyên bố: “Thiên hạ có bốn người tình chữ, riêng tôi giữ 2 người yêu, anh tôi giữ 1 bồ” (có chỗ chép “Anh tôi là Bá Đạt và bạn tôi là Nguyễn văn Siêu giữ một bồ) còn một người yêu chia cho kẻ sĩ khắp thiên hạ”. Song theo cụ lãng nhân, Giai thoại làng Nho toàn tập, thì câu này phỏng theo ý của Tạ Linh Vận (Trung quốc) “Trong cõi tục tài với 1 thạch (mười đấu), Tào Tử Kiến (Tào Thực, con Tào Tháo) được tám đấu, riêng tôi giữ 1 đấu còn 1 đấu phân phát cho khắp kẻ sĩ cổ kim” (8). Tương tự rõ ràng là chuyện bắt chước Trung quốc, liệu sở hữu phải Cao Bá Quát đã “cóp” người xưa thật hay vì thấy ông tiếng là tự phụ mà với người đã đem chuyện này gán ghép cho ông? Bởi vì đã với tương đối rộng rãi chuyện người ta đề cập chắc như đinh đóng cột mà xét ra lại ko đúng như sẽ được trình bầy ở phần cuối bài này.
Năm 1831 ông thi Hương, được lấy đỗ Á nguyên (đỗ thứ nhì) trường Hà Nội song khi bộ Lễ chuẩn y lại hạ xuống đỗ cuối bảng. Người ta cho vì dòng tính ngông mà mấy lần thi Hội ông đều bị đánh hỏng. Chẳng hạn gập nhan đề thích ý thì ông bất chấp luật trường quy, có lần làm cho bài ông viết đủ bốn chiếc chữ: thảo, lệ, triện, chân. Mang người nhắc vì quan trường ghét tính ông ngông nghênh, kiêu căng nên cố ý đánh hỏng. Chuyện này tương đối khó tin vì thi Hội những quan trường chỉ được chấm bản sao do những “ông Nghè bút thiếp” chép bằng mực đỏ thì khiến cho sao có thể nhận mặt tự dạng của ông mà đánh hỏng? Trừ phi các quan thông đồng với nhau sau lúc chấm xong và kháp phách (9), biết đích xác quyển văn nào của ông để đánh hỏng.
4- hoạn lộ
Tuy đỗ Cử hiền hậu khoa 1831 nhưng mãi mười năm sau (1841) ông mới được triệu vào Kinh giữ chức Hành tẩu bộ Lễ, 1 chức quan hàng thất hay lục phẩm, có nhiệm vụ truyền các mệnh lệnh của vua, của các quan Thượng Thư hay quan đầu công môn.
Tháng tám năm 1841 ông được cử khiến Sơ khảo trường Thừa Thiên. Khi chấm bài thấy cố mấy quyển viết hay nhưng lỡ phạm trường quy, ông cùng bạn là Phan Nhạ lấy muội đèn (10) chữa hộ. Việc phát giác, Cao bị giam cấm, đánh đập gần ba năm mới thành án trảm, nhờ vua Thiệu Trị tiếc nuối tài, cho giảm án xuống “giảo giam hậu”, tức thị đáng lẽ bị chặt đầu thì nay được giam lại chờ ngày bị thắt cổ, được chết toàn thây kể như tội nhẹ hơn. Rốt cuộc án đổi sang “dương trình hiệu lực” nghĩa là được phép lập công chuộc tội, đi theo phái bộ Đào Trí Phú sang “Tây dương” bán hàng nội hóa và tìm các sản vật tây thiên như ống nhòm, phong vũ biểu, v.v…
Từ khóa: luat bao hiem xa hoi moi nhat. Có thể tìm hiểu thêm luat bao hiem xa hoi moi nhat tại https://www.dkn.tv/
